نەخۆشی هاری یەکێکە لە مەترسیدارترین نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان کە لە ڕێگەی گازگرتن یان قەیرانکردنی ئاژەڵی تووشبوو بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە سیستەمی عەصەبی ناوەندی تێکدەدات و ئەگەر لە کاتی خۆیدا چارەسەری نەکرێت، زۆرجار کۆتایی بە مردن دێت. بۆیە ناسینی نیشانەکان و ڕێگاکانی پاراستن زۆر گرنگە.

هۆکارەکانی تووشبوون بە نەخۆشی هاری

زۆربەی تووشبوون بە هاری لە ڕێگەی گازگرتنی سەگ، پشیلە یان ئاژەڵی کیوی دەبێت. ڤایرۆسی هاری لە نێوان قەیران یان خوێنەوە دەگوازرێتەوە و لە ڕێگەی برینی کراوە دەچێتە ناو جەستە. هەروەها دەکرێت لە هەندێک باردا لە ڕێگەی پەیوەندی ڕاستەوخۆ لەگەڵ چاو یان دەم تووشبوون ڕووبدات.

نیشانەکانی نەخۆشی هاری

نیشانەکانی هاری لە سەرەتادا سووک دەبن، بەڵام بە خێرایی توند دەبن. لە نیشانە سەرەتاییەکان:

• گەرمابە و سەردەرد
• هەست بە نیشتەجێیی لە شوێنی گازگرتن
• تووشبوون بە ترس و نیگەرانی

لە قۆناغی دواتر، نیشانەکان وەک تووشبوون بە تێکچوونی عەصەبی، قەڵەقبوونی دەنگ، کێشەی هەناسەدان و تێکچوونی هۆشیاری دەردەکەون. ئەم دۆخە زۆر مەترسیدارە و پێویستی بە چارەسەری خێرا هەیە.

جیاوازی نێوان نەخۆشی هاری و نەخۆشی سەدەف

هەرچەندە نەخۆشی سەدەف و هاری هەردووکیان نەخۆشییەکانن، بەڵام جۆر و هۆکاریان زۆر جیاوازن. سەدەف نەخۆشییەکی پووستییە و پەیوەندی بە سیستەمی بەرگری جەستەوە هەیە، بەڵام هاری نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە کە ڕاستەوخۆ سیستەمی عەصەبی تێکدەدات. ناسینی ئەم جیاوازییانە یارمەتیدەرە بۆ وەرگرتنی چارەسەری گونجاو.

خۆپاراستن و نه‌شترگه‌ری لە نەخۆشی هاری

نه‌شترگه‌ری یەکێکە لە گرنگترین ڕێگاکانی خۆپاراستن لە هاری. واکسیناسیۆنی ئاژەڵان، دوورکەوتن لە ئاژەڵی نەناسراو و پاککردنەوەی خێرای برین بە ئاوی پاک و سابون، هەنگاوە بنچینەییەکانن. دوای گازگرتن، پێویستە خێرا پزیشک ببینرێت بۆ وەرگرتنی واکسین و دەرمانی پێویست.

کۆتایی

نەخۆشی هاری نەخۆشییەکی زۆر مەترسیدارە، بەڵام بە ئاگاداری، نه‌شترگه‌ری و خۆپاراستن دەکرێت ڕێگری لێ بکرێت. ناسینی نیشانەکان، جیاکردنەوەی لە نەخۆشییەکانی وەک نەخۆشی سەدەف و وەرگرتنی چارەسەری لە کاتی خۆیدا، گرنگترین ڕێگا بۆ پاراستنی ژیان و تەندروستی تاک و کۆمەڵگان.

ڤایرۆسی SARS-CoV-2 هۆکاری تووشبوون بە کۆڤید-١٩یە. ئەم ڤایرۆسە لە جۆری ڤایرۆسی کرۆنا. ڤایرۆسەکە لە ڕێگەی وردەدڵۆپە ئالوودەکانەوە دەگوازرێتەوە؛ واتە دەتوانن لە ڕێگەی کۆکین، پژمین و قسەکردنەوە تووشی بن. هەروەها لەوانەیە لە ڕێگەی دەستلێدان و بەرکەوتن لەگەڵ کەرستە ئالوودەکانیشەوە ڤایرۆسەکە بۆ نێو لەش بگوازرێتەوە.

بەساڵاچووان و کەسانی تووشبووی نەخۆشییە دریژخایەنەکان ئەگەری تووشبوون و مردنیان بەم نەخۆشییە زیاترە. مەترسیی زیاترتان لەسەرە ئەگەر:

• دووگیانن
• تەمەنتان لە ٦٥ ساڵ زیاترە
• سیستەمی بەرگریتان لاوازە

هەروەها بە هۆی هەر کام لەم نەخۆشییە ئاماژە پێکراوانەی خوارەوە ئەگەری تووشبوونتان زیاد دەبێت:

• ڕەبۆ
• شێرپەنجە
• نەخۆشیی تەسکبوونەوەی ڕێڕەوی هەناسەی درێژخایەن (COPD)
• بەڕیشاڵبوونی سیکڵدانۆچکەکان (cystic fibrosis)
• خڵەفان (Dementia)
• شەکرە (جۆری ١ و ٢)
• نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتەی دڵ
• HIV و ئایدز
• نەخۆشییەکانی گورچیلە، سی و جەرگ
• نەخۆشییە دەروونییەکان
• زیادبوونی کێش و قەڵەوی
• کەمجووڵەیی
• دووگیانبوون
• کەمخوێنیی داسی و تالاسیمیا
• سیل/دەردەباریکە (Tuberculosis)
• لاوازبوونی سیستەمی بەرگری
• کۆنیشانەی داون
• جگەرەکێشان

نیشانەکان نەخۆشیی کۆرۆنا

نیشانەکانی نەخۆشیی کۆرۆنا دەتوانن لە ئاستێکی سووکەوە هەتا تووند دەربکەون. خاڵی گرینگ ئەوەیە لە چەند ڕۆژ پێش دەرکەوتنی نیشانەکانەوە هەتا نزیکەی ٨ بۆ ١٠ ڕۆژ دواتر دەتوانن ڤایرۆسەکە بۆ کەسانی تر بگوازنەوە. نیشانەکانی کۆرۆنا دەتوانێت بریتی بێت لە:

• تا
• لەرز
• کۆکە
• کۆکەی خۆێناوی
• هەناسەتەنگی یان هەبوونی کێشە لە هەناسەداندا
• ماندوویەتی
• ئازاری ماسوولکەکان
• سەرئێشە
• نەمانی هەستی چێژتن و بۆنکردن
• گەرووئێشە
• بەربوونی ئاوی لووت و گیرانی لووت
• کێشەگەلی کۆئەندامی هەرس وەکوو هێڵنجدان و ڕشانەوە و سکچوون
• هەبوونی کێشە لە بیرکردنەوە و چڕبوونەوەدا

ئەمانە هەموو نیشانەکانی کۆرۆنا نین و دەتوانن بەپێی جۆری ڤایرۆسەکە جیاواز بن. هەندێک کەس لەوانەیە هیچ نیشانەیەکیان نەبێت و هەندێکێش لەوانەیە هەمووی ئەم نیشانانەیان لێ دەربکەوێت. نیشانەکان دەتوانن بەپێی وەرگرتنی پێکوتە و دۆزی وەرگیراو جیاواز بن. لەوانەیە نیشانەکان لە ماوەی ٢ بۆ ١٤ ڕۆژ دوای بەرکەوتن لەگەڵ ڤایرۆسەکە دەربکەون. زۆربەی کات ٥ ڕۆژ دواتر خۆیان نیشان دەدەن. خاڵی جێی سەرنج ئەوەیە ئێوە دەتوانن ڤایرۆسەکە، تەنانەت ئەو کاتەی هیچ نیشانەیەکتان نییە، بۆ کەسانی تر بگوازنەوە.

ئەو نیشانانەی تووندن و پێویستە لە دوای دەرکەوتنیان بە خێرایی سەردانی پزیشک بکەن ئەمانەن:

• بە دژواری هەناسەدان
• هەبوونی ئازار یان گوشارێکی بەردەوام لە سینگدا
• سەرلێشێواوی و نەبوونی توانای لە خەو هەستان
• شینهەڵگەڕانی لێو یان ڕووخسار
• گەرمداهاتن، هەبوونی ئازار و دەرکەوتنی نیشانەکانی مەیینی خوێن لە پێیەکاندا
• دیتنی هەر نیشانەیەکی تووندی تر

پشکنین و تاقیکردنەوەکان

ئەگەر نیشانەی کۆڤید-١٩ت لێ دەرکەوێت، دەتوانیت لە ماڵەوە خۆت تاقی بکەیتەوە؛ هەروەها لەوانەیە پزیشکەکەت بڕیار بدات بتپشکنێت. پزیشکان و ستافی دەرمان لەم ڕێگایانە بۆ تاقیکردنەوەی کۆڤید-١٩ کەڵک وەردەگرن:

• سواب (swab)ی لووت یان گەروو
• تاقیکردنەوەی PCR
• پشکنینی خوێن
• ڕوواندنی بەڵغەم
• هەندێک کات نموونەی پیسایی و میزیش پێویست دەبێت.

ئەگەر هەوکردنەکەتان قورس بێت لەوانەیە پێویستتان بە پشکنینی زیاتر بێت، وەکوو:

• ڕادیۆگرافیی سینگ
• سی تی سکەنی سینگ
• بژاردنی تەواوی خڕۆکەکانی خوێن (CBC)

برۆنکایت (Bronchitis)، برۆنشیت یان بە کوردی “هەوکردنی بۆرییەکانی هەناسە” بریتییە لە ورووژان یان هەوکردنی ناوپۆشی بۆرییەکانی هەناسە لە کۆئەندامی هەناسەدا کە دەتوانێت توند یان درێژخایەن بێت. نیشانە باوەکانی بریتین لە کۆکەی بەردەوام لەگەڵ بەڵغەم یان بێ بەڵغەم، هەناسەتەنگیی سووک بۆ مامناوەند، ئازاری سنگ و هەندێک جار تا. هۆکارە سەرەکییەکانی بریتین لە هەوکردنی ڤایرۆسی، بەرکەوتن بە دووکەڵی جگەرە یان پیسیی ژینگە و لە هەندێک حاڵەتدا هەوکردنی بەکتریایی یان هەستیاری. چارەسەری جۆری توندی ئەم نەخۆشییە چارەسەریی پاڵپشتییە و بەندە بە هۆکار و توندیی نیشانەکان: پشوودان، خواردنی شلەمەنی، دەرمانی دژەکۆکە یان ئەگەر پێویست بوو تراوکەرەوەی بەڵغەم و هەندێک جار ئەگەر هەوکردنی بەکتریایی هەبێت ئەنتی بایۆتیک یان مەترسیی لێکەوتەیی لە ئارادا بێت. چاودێریی پێویست بریتییە لە بەڕێوەبردنی باشی کۆئەندامی هەناسەدان، دوورکەوتنەوە لە ماددە ورووژێنەرەکان (وەک جگەرە، دووکەڵ)، پاکڕاگرتنی هەناسەدان و بەدواداچوونی پزیشکی لە حاڵەتە بەردەوامەکانی کۆکە و هەناسەتەنگیدا.

هەوا لە دەم و لووتەوە سەرەتا ئاراستەی بۆریی سەرەکیی هەوا (Trachea) دەبێت کە ١٠سم درێژە و دوایی لە نزیک سییەکاندا بە دوو لقی ڕاست و چەپ (Bronchi) دابەش دەبێت. لە ناو سییەکاندا بە بۆریچکەکاندا (Bronchioles) دەگاتە سیکڵدانۆچکەکان (Alveoli) و لەوێدا ئاڵوگۆڕی گازی لەگەڵ تۆڕێک لە موولوولەکانی خوێن ڕوو دەدات.

پێناسە و گرینگی هەوکردنی برۆنکایت هەناسە

هەوکردنی بۆرییەکانی هەناسە ئاماژەیە بۆ هەوکردن و ورووژانی ناوپۆشی بۆرییەکانی هەناسە. بۆرییەکانی هەناسە بەرپرسن لە ئاراستەکردنی هەوا بۆ ناو سییەکان. کاتێک ئەم ناوپۆشە تووشی هەوکردن یان ورووژان دەبێت، بەڵغەمی زیاتر بەرهەم دەهێنێت و دەبێتە هۆی تەسکبوونەوەی بۆری هەناسە و سەرهەڵدانی کۆکەیەکی کاتی یان درێژخایەن. هەوکردنی بۆرییەکانی هەناسە دوو جۆرە: توند و درێژخایەن. برۆنشیتی توند بە زۆری دوای هەوکردنی ڤایرۆسی یان بەکتریایی کورتخایەن ڕوو دەدات و پتر لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا چارەسەر دەبێت. زۆر جار هەوکردنی درێژخایەن بە هۆی بەردەوامبوونی بەرکەوتن بە ماددە ورووژێنەرەکانی هەناسە وەک جگەرەکێشان یان پیسبوونی هەوا دروست دەبێت و دەتوانێت ببێتە هۆی گۆڕانکاریی هەمیشەیی لە شانەکانی کۆئەندامی هەناسەداندا. زانیاری سەبارەت بە هەوکردنی بۆرییەکانی هەناسە و چۆنیەتیی پەرەسەندنی، دەتوانێت یارمەتی مرۆڤ بدات لە کاتی خۆیدا چاودێریی پزیشکی وەربگرێت و لە سەرهەڵدانی لێکەوتەکانی بەرگری بکات.

نیشانەکانی کامانەن و چۆن دەستنیشان دەکرێت؟

نیشانەکانی هەوکردنی توندی بۆرییەکانی هەناسە بە زۆری کتوپڕ سەر هەڵدەدات و بە کۆکەیەکی بەردەوام دەست پێدەکات کە ڕەنگە بەڵغەمێکی ڕوون یان بڕێک خۆڵەمێشی-زەردیشی لەگەڵدا بێت. نیشانەکانی تری بریتین لە:

• هەست بە ئازار و فشار لە سنگدا لە کاتی کۆکە یان هەناسەداندا
• توندیی سنگ یان دەنگێکی کپ لە سنگدا
• تایەکی سووک بۆ مامناوەند
• ماندوویەتی یان ناڕەحەتیی گشتی
• لە هەندێک حاڵەتدا پژمین یان ئاوی لووت

هەوکردنی درێژخایەنی بۆرییەکانی هەناسە بە کۆکەیەکی بەردەوام بۆ ماوەی لانی کەم سێ مانگ لە دوو ساڵدا و لەسەر یەک دەناسرێتەوە و بەزۆری لەگەڵ دەردانی درێژخایەنی بەڵغەم، بە تایبەت لە بەیانیاندا دەردەکەوێت. دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە پتر لەسەر بنەمای مێژووی پزیشکی و پشکنینی جەستەیی نەخۆشەکەیە. لە هەندێک حاڵەتدا پزیشک بۆ ڕەتکردنەوەی کێشەکانی تری وەک ئاسم (ڕەبۆ) یان هەوکردنی سییەکان، ڕەنگە فەرمانی وێنەگرتنی سنگ، پشکنینی کارایی سییەکان (flowmetry) یان پشکنینی بەڵغەم بدات. ئەگەر نیشانە توندەکان زیاتر لە سێ هەفتە بەردەوام بوون یان تای بەرز، ئازاری توندی سنگ یان هەناسەتەنگییەکی توند ڕووی دا، پێویستە هەڵسەنگاندنی تایبەتتری بۆ بکرێت.

• هەوکردنی بەکتریایی دەتوانێت ببێتە هۆی برۆنشیتی توند کە پێویستی بە ئەنتی بایۆتیکە.
• برۆنشیتی درێژخایەن: پتر بە هۆی بەرکەوتنی درێژخایەن بە ورووژێنەرەکانی کۆئەندامی هەناسەدان (وەک جگەرەکێشان، دووکەڵی جگەرە، پیسکەرەکانی پیشەسازی، گاز یان تۆز) ڕوو دەدات. هەروەها بوونی نەخۆشییە درێژخایەنەکانی وەک نەخۆشیی تەسکبوونەوەی ڕێڕەوی هەناسەی درێژخایەن (COPD) یان هەستیاریی هەناسەدان دەتوانێت مەترسی برۆنشیتی درێژخایەن زیاد بکات.

ئەگەر هەست دەکەیت خۆت یان منداڵەکەت تووشی کەمخوێنی بوون لەگەڵ پزیشکەکەتان قسە بکەن. پزیشک پشکنینی جەستەیی ئەنجام دەدات و پێداچوونەوە بۆ پێشینەی پزیشکی و بنەماڵەیی و نیشانەکان دەکات. بڕواپێکراوترین ڕێگا بۆ دەستنیشانکردنی کەمخوێنی، پشکنینی خوێنه. بە گوێرەی ئەنجامەکان لەوانەیە پێویست بە پشکنینی زیاتر بێت، وەک پشکنینی مۆخی ئێسقان. ئەمە دەتوانێت لە دیاریکردنی هۆکاری سەرەکیی کەمخوێنی یان دۆزینەوەی حاڵەتێکی تەندروستی تر یارمەتیدەر بێت. ئەگەر نەخۆشیی کەمخوێنی دەستنیشان کرا، پێویستە سەردانی پسپۆڕی نەخۆشییەکانی خوێن بکەیت. شێوازەکانی دەستنیشانکردنی کەمخوێنی بریتن لە:

 ژماردنی تەواوی خڕۆکە سوورەکانی خوێن  (CBC):

ئەم تاقیکردنەوەیە هەموو خڕۆکەکانی خوێن و بە تایبەت خڕۆکە سوورەکان بە سەیرکردنی قەبارە و شێوەیان دەپشکنێت.

 پشکنینی هیمۆگلۆبین:

هیمۆگلۆبین بەشێکی سەرەکیی خڕۆکە سوورەکانە و بۆ دڵنیابوون لە کەمخوێنی دەپێورێت.

 ژماردنی ڕیتیکولۆسایت (Reticulocyte count):

ڕیتیکولۆسایتەکان خڕۆکە سوورە گەشەنەکردووەکانی خوێنن. ئەم تاقیکردنەوەیە مۆخی ئێسقان دەپشکنێت تاوەکوو بزانێت ئایا بە ڕادی پێویست خڕۆکەی سوور بەرهەم دێت یان نا.

 تاقیکردنەوەی هیماتۆکریت:

ڕێژەی خڕۆکە سوورەکانی خوێن دەپێوێت.

 لێکۆڵینەوەی خوێنی لاوەکی:

پزیشکان بۆ هەڵسەنگاندنی قەبارە و شێوەی خانەکانی خوێن  لە خڕۆکە سوورەکانی خوێن لە ژێر مایکرۆسکۆپدا دەکۆڵنەوە.

چۆن کەمخوێنی چارەسەر دەکرێت؟

چارەسەرکردنی کەمخوێنی بەپێی جۆر، هۆکار، ڕادەی سەختبوونی نەخۆشییەکە و هەروەها تەندروستیی گشتیی تاک جیاوازە. یەکەم ئامانجی چارەسەرکردن ئەوەیە خڕۆکە سوورە تەندروستەکانی خوێن زیاتر دروست ببن تاوەکوو بتوانن ئۆکسیجینی پێویست بە هەموو جەستە بگەیەنن. زۆر جار ئەمەش لە ڕێگەی زیادکردنی ژمارەی خڕۆکە سوورەکانی خوێن و هیمۆگلۆبین دەبێت. ئەگەر کەمخوێنی لەبەر هەبوونی نەخۆشییەکی بنەڕەتی بێت، پێویستە لە پێشدا پزیشک ئەو نەخۆشییە چارەسەر بکات؛ بۆ نموونە ئەگەر کەمخوێنی لە ئەنجامی لەدەستدانی خوێنی زۆرەوە بێت، پێویستە هۆکاری لەدەستدانی خوێن یان خوێبەربوونەکە چارەسەر بێت کە ئەمەش دەتوانێت بە شێوەی نەشتەرگەری بۆ چارەسەرکردنی خوێنلێچوونی ناوەوە بێت کە بووەتە هۆی کەمخوێنی.

چارەسەرییەکان لەوانەیە تەواوکەری خۆراکی بن یان پزیشکان دەرمان و شێوازی تایبەت بۆ یارمەتیدانی جەستە پێشنیار بکەن کە زیاتر خڕۆکە سوورەکانی خوێن بەرهەم بهێنێت. نموونەکانی ئەمانەن:

• تەواوکەری ئاسن: ئەم پێکهاتەیە بە شێوەی کەپسوول یان حەبە.
• پێکهاتەی فۆلیک ئەسید: ڤیتامینی B9 ڤیتامینێکی پێویستە کە یارمەتی جەستە دەدات بۆ دروستکردنی خڕۆکە سوورەکانی خوێن و DNA کە بنەماکانی جەستەن.
• پێکهاتەی ڤیتامینیB12 : پێکهاتەی ڤیتامین B12 یارمەتیی بەرهەمهێنانی خڕۆکە سوورە تەندروستەکانی خوێن دەدات.
• دەرزی ئەریسرۆپۆیەتین: بۆ چارەسەرکردنی کەمخوێنیی نۆرمۆسیتیک (ئەمانە دەتوانن یارمەتی مۆخی ئێسقان بدەن خڕۆکە سوورەکانی خوێن زیاتر بەرهەم بهێنێت).
• دەرمانی هۆرمۆنی بۆ چارەسەرکردنی خوێنلێچوونی زۆر لە کاتی سووڕی مانگانەدا.
• دەرمانی دژەبەکتریا بۆ چارەسەرکردنی هەوکردن.
• دەرمان بۆ یارمەتیدانی جەستەت تاوەکوو بە خڕۆکە سوورەکانی خوێن زیان نەگەیەنێت یان لەناویان نەبات.
• گواستنەوەی خوێن بۆ قەرەبووکردنەوەی خڕۆکە سوورە لەکیسچووەکانی خوێن.
• ڕواندنی خانەی بنەڕەتیی مۆخی ئێسقان بۆ جێگرتنەوەی خانە بنەڕەتییە تەندروستەکانی خوێن.

ئەگەر جۆرێکی کەمخوێنیت هەبێت کە لە کەمی خۆراکەوە دێت، گۆڕانکاری لە شێوازی خۆراکەکەتدا ساز بکە. ئەمەش دەتوانێت ئاستی ماددە خۆراکییەکانت زیاد بکات یان یارمەتیی جەستەت بدات بۆ هەڵمژینی ماددە خۆراکییەکان

نەخۆشی پارکینسۆن (Parkinson’s Disease) یەکێکە لە نەخۆشیی ئەعصابی درێژخایەن کە بە هۆکاری لەناوچیونی هۆرمۆنی دوپامین لە مۆشکەوە هێواشە هێواش دروست دەبێت. ئەم هۆرمۆنە یارمەتیدەرە لە سەرپەرشتی کردنی جوڵە، تەواوکردنی کارەکان، هەنگاوبردن و کۆنتڕۆڵی عضلەکان. کاتێک دوپامین کەم دەبێت، مۆشک ناتوانێت جوڵەکان بە دروستی ڕێکبخات و ئەم دۆخەش دەبێتە هۆکاری نیشانە سەرەکیی پارکینسۆن.

بەپێی زانیاری پزیشکی، ئەم نەخۆشییە کاتێک دەردەکەوێت لە کاتێکدا نیوڕۆنەکانی بەشی "Substantia Nigra" لە مەخچە دەستیان پێ دەکەوێت بە مردن، وە لە ئەنجامدا دۆپامین کەم دەبێت؛ ئەو مادەیەی کە کاریگەریی سەرەکی لە سەرهێلانی جوڵانەوەی جەستە هەیە.

نیشانە سەرەکییەکانی پارکینسۆن زۆرجار بە ئارام دەست پێدەکەن. کەسەکە دەبینیت دەستی یان قۆڵەکەی بە شێوەی ناڕادەوی دەدەشێت. ئەمە دەکرێت یەکەم نیشانە بێت، بەڵام نیشانەکانی تر وەک تەنگبوونی دەستوپێ، کۆتایی هێنان لە شتکردن، دەرفەتی نەمام، گۆڕانکاری لە دەنگ یان مشکلاتی نووستنیش دەتوانن دواتر دەرکەون.

نەخۆشی پارکینسۆن چارەسەری قەتەکان نییە، بەڵام بە پشکنینی زوو لەلایەن پزیشکان و کاری پەیوەست بە دوکتۆرگیان لەگەڵ دارودرمان و ڕاهێنان، دەتوانرێت ژیانی نەخۆش بە باشترین شێوە بگەڕێندرێتەوە. لە چەند حاڵەتی تایبەتدا، کاتێک نیشانەکان زۆر بەرچاو و ئاگەرگرتوو دەبن، پزیشکانی نەشتەرگەری دەتوانن ڕوونی تیایدا پێ بکەن لەبارەی هەڵسەنگاندنی دەستەواژەی DBS یان جراحی‌های یارمەتیدەر. گەرچی جراحی چارەسەر نییە، بەڵام دەتوانێت نیشانەکان کەمتر بکات.

نەخۆشی پارکینسۆن تاکە نیشانەی جەستەیی نییە؛ نیشانە کۆگنیتڤی و دەروونی وەک دڵتەنگی، دڵخراپی، کێشەی بیرکردنەوە و کەمبوونی هەوڵدانیش دەکرێت لە خشتەی نەخۆشییەکەدا بگەڕاون. وەک هەر نەخۆشییەکی دایمی، بەرزبوونی زانیاریەکان و چۆنیی چارەسەرکردن لەلایەن دوکتۆر گیان یان هەر پزیشکی شارەزای تری زمانعەبوری دەتوانێت بەرەو باشترکردنی کشتوکاڵی هەستبونی کەسەکە ببڕێت.

نەخۆشیی ڕەبۆ (Tuberculosis – TB)و نەخۆشیی خەمۆکی (Depression)دوکە هەولێرێکی گەورەیانە لە ھەستیاری تەندروستی جیهانی وە، بەڵام لە زۆربەی کەساندا، ئەم دوو نەخۆشییە جیاواز بەجۆرێک پەیوەندیدارن. لە دوکتۆر گیان و وەب‌ماڵەکانی پزیشکی، زانیاریەکانیان نیشان دەدەن کە پێویستە بە دواکردنی هەردوو، نەتەنیا جێگیرترین چارەسەرەکان بەکار ببرین، بەڵکوو پێشبینی و ڕێگای پێشگیرییش هەبێت.

ڕەبۆ نەخۆشییەکی باکتریاییە کە بەخۆی خۆپەخش دەبێت، بە هۆی مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، و دەبێتە هۆی تەنگبوونی هەناسە، سرفەی درێژ، خستگی درێژماوە، و نوسانی وزن. ئەم باکترییە لە ڕێگای هوا (لە کەسێکە بە کەسێکی تر) دەتوانێت بگوازرێت، کەوتەبارەیەکی نوێ بۆ عفونتە گشتیەکان. چارەسەری ڕەبۆ پێویست بە دواهای درێژماوەی ئەنتی‌بیۆتیکەکانە، کە پەیوەندیەکی درێژماوەیان پێویستە بۆ کۆبوونەوەی تەندروستی.

لە لایەنەکی تر، نەخۆشیی خەمۆکی یان دیپڕێشن، یەکێکە لە گەورەترین چالشەکانی نەخۆشی خلقیەکان. نیشانەکانی خەمۆکی دەگرەنەوە هەستی غم، ناامیدی، کەمەڕەوی لە چالاکیەکان، خستگی، وە بانگەوازەکانی خۆکۆشتن یان فکری خۆکۆشتن کاتێک خەمۆکی توندە. خەمۆکی دەبێتە کاریگەری لە رۆح و تەندروستی جەستەدا، و دەبێت بە روونکردنەوەی زانیاری پزیشکی، دەستگێڕە روانی و یارمەتی خێزانەکانیان چارەسەری بکرێت.

پەیوەندی نێوان ڕەبۆ و خەمۆکی جیاواز نیە: تووشبوونی بە TB دەتوانێت ریسکەکانی خەمۆکی زیاد بکات، چونکە بار دەرمانی درێژماوە، بیردەکاری دروست، و ناتوانی جێبەجێکردنی ژیانی ڕۆژانە پەیوەندیداریان لەگەڵ ئەوە دەبێت. بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی سیتەمیاتی و مێتا-ئەنالیز (meta-analysis)، نزیک ۴۵٪ی نەخۆشانی ڕەبۆ تووشی خەمۆکی دەبن. (PMC) ئەمە نیشان دەدات کە چەند گرنگە دروستکردنی چوارچێوەی خدماتی تەندروستی کە هەردوو دۆخ بپلێنێت.

پێشگیری و چارەسەری یەکگرتوو بۆ هەردوو نەخۆشی گرنگە. لە ڕەبۆدا، ڤاکسینی BCG، تشخیص زود و درمان فەعّال یارمەتیی زۆر دەدات بۆ پشتگیری تەندروستی. لە خەمۆکیدا، روان‌درمانی، داروهای ضدافسردگی، و پشتیوانی خێزان و کۆمەڵگە کاردەکەن بۆ بەهێزکردنی تواناکانی خەڵک. هەروەها زانیاری پزیشکی و پەخەگوزاری (نەشتەرگەری) لە کۆمەڵگەکان و ماڵپەڕەکانی تەندروستی، منبعی گرنگە بۆ ئاگاداربونی مرۆڤ لەهەردوو نەخۆشیەوە و بۆ ترسیبکەوتنی زودتر و شفاف.

نەخۆشی خەمۆکی و تەناووشک (TB) لە جیهاندا لەو نەخۆشییانەن کە کاریگەرییەکی زۆر دەهەن و ژیانە ڕۆژانەی خەڵکی دەگۆڕن. خەمۆکی دەبێتە هۆی دڵتەنگی، نائومێدی و گۆڕانکاریی هەستیاری، و تەناووشکیش نەخۆشییەکی تایبەتی لە گڵۆپۆست کە دەتوانێت بە ئاسانیدا ڕابگوازرێت. زانیاری دڵنیا و چارەسەری گونجاو، بەتایبەتی لە ماڵپەڕی دوکتۆر گیان، دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ لەناوگرتنی نیشانەکان و پاراستنی خۆت و خێزانت. بەھۆشیاری و پێشگری لەهەموو شت گرنگترە.

آشنایی با نسل لپ تاپ یکی از موارد مهمی است که حتما باید از آن آگاه باشید و در زمان خرید لپ تاپ به توجه نمایید. نسل های پردازنده ها در واقع شامل مجموعه ای از تکنولوژی ها و قطعات سخت افزاری می باشند که با هم ترکیب شده اند. آشنایی با نسل لپ تاپ بسیار ضروری است علی الخصوص برای کسانی که می خواهند بهترین کانفیگ لپ تاپ مورد نظر را بخرند. زیرا میزان قدرت و توانایی CPU لپ تاپ را به شما نشان می دهد. همچنین شما می توانید از طریق نسل لپ تاپ، سال تولید آن را نیز بدانید. در نسل های قدیمی تر لپ تاپ ها قطعات سخت افزاری با کارایی کمتر به کار برده شده اند و وزن و حجم بیشتری نیز دارند اما در نسل های جدید تر علاوه استفاده از قطعات سبک تر و تکنولوژی به روز تر، وزن و حجم کمتری نیز به کار برده شده و حمل و نقل آن ها راحت تر شده است.

قبل از این که به آشنایی با نسل لپ تاپ بپردازیم ابتدا به معرفی CPU یا پردازنده مرکزی لپ تاپ می پردازیم. یکی از مهم ترین مواردی که باید در هنگام خرید لپ تاپ به آن توجه کنید، CPU یا همان پردازنده مرکزی می باشد. CPU یا Central Processing Unit به معنی واحد پردازش مرکزی می باشد. این سخت افزار در واقع اصلی ترین قطعه در کامپیوترها می باشد که وظیفه اصلی آن تجزیه و تحلیل و اجرای دستورات برنامه ها می باشد و قدرت و کارایی آن رابطه کاملا مستقیمی با قدرت و سرعت سیستم مورد نظر دارد. به عنوان مثال در بهترین لپ تاپ گیمینگ ها معمولا  CPU قدرتمند با توان بالا به کار گرفته می شود.

 زمانی که شما دستورات خاصی را به سیستم خود می دهید، در واقع این CPU است که به عنوان مغز سیستم آن ها را می خواند و پس از تجزیه و تحلیل از طریق مدارها و واحد های پردازشی آن ها را به اجرا در می آورد. یکی از مهم ترین چیز هایی که درباره ی CPU می بایست به آن توجه نمود نسل آن است که در ادامه به طور کامل آن را توضیح می دهیم.

صحبت کردن به زبان انگلیسی در سفر یا در فرودگاه، از جمله موارد چالش‌برانگیزی است که می‌تواند زبان آموزان را با انواع اصطلاحات و کلمه ‌های جدید آشنا کند. اگر با اصطلاحات انگلیسی در فرودگاه آشنایی کافی داشته باشیم، به راحتی می‌ توانیم از بخش‌ های مختلف آن عبور کنیم و سوار هواپیما شویم. برای داشتن سفری لذت‌بخش، آشنایی با این اصطلاحات اهمیت زیادی پیدا می‌کند. وقتی که به یک کشور خارجی سفر می کنید، فرودگاه اولین جایی است که با آن مواجه می شوید و با توجه به این که انگلیسی زبانی بین المللی است حتی اگر کشور مورد نظرتان انگلیسی زبان نباشد، دانستن زبان انگلیسی برای همه ضروری است تا در انجام امور خود با مشکل مواجه نشده و متوجه اتفاقات احتمالی شوید. اگر چه که جهت فهمیدن زبان انگلیسی و صحبت کردن، به به آموزش و برنامه ریزی از پیش نیاز است، مطالعه منظم و یادگیری زبان انگلیسی تا حد زیادی مفید خواهد بود. در ادامه مقاله با تعدادی از این اصطلاحات انگلیسی در فرودگاه آشنا می شویم.

حتی اگر در ابتدای مسیر آموزش اصطلاحات انگلیسی در فرودگاه برای مسافرت هستید، نگرانی به دلتان راه ندهید. جملات و اصطلاحات پر تکرار را یاد بگیرید و هر چقدر می توانید تمرین کنید. شاید بد نباشد برای پیشرفت سریع تر در کلاس های مکالمه آنلاین یا حضوری شروع کنید. در این مقاله، با انواع اصطلاحات انگلیسی در فرودگاه آشنا شدیم و عبارت‌ها و کلمه‌های کلیدی مربوط به آن را یاد گرفتیم. همچنین، نمونه کلمه ها و جملات انگلیسی را درباره اصطلاحات فرودگاهی ارائه دادیم و برای درک بهتر، به همراه ترجمه در این مطلب لحاظ کردیم. در آخر، یادگیری اصطلاحات انگلیسی در فرودگاه برای افرادی که به سفرهای متعددی می‌روند یا برای تفریح و سرگرمی به کشورهای دیگر سفر می‌کنند، بسیار ضروری است و آشنایی با این اصطلاحات و عبارت‌های کاربردی، می‌تواند بخش زیادی از استرس آن‌ها را هنگام سفر کم کند و در مجموع خاطره لذت‌بخشی از سفر را برایشان رقم بزند.

معمولا اغلب مردم و حتی برخی از فروشندگان لپ تاپ، لپ تاپ های استوک و دست دوم را یکی می دانند و تفاوتی بین آن ها نمی بینند. اما در واقع داستان طور دیگری است. لپ تاپ های دست دوم در واقع همان لپ تاپ هایی هستند که اغلب ما یکی از آن ها در خانه داریم و معمولا مشکل باتری و یکی دو مورد دیگر دارند. از لحاظ ظاهری این لپ تاپ ها معمولا خط و خش دارند و ممکن است ضربه خورده باشند. معمولا چنین لپ تاپ هایی مدل قدیمی دارند و اکثر آن ها قابلیت ارتقا ندارند. تفاوت مهم و اساسی لپ تاپ دست دوم و استوک در کار کرده بودن یا کار نکرده بودن آن می باشد. تفاوت دیگری که میان این دو نوع دیده می شود، در داشتن گارانتی می باشد.

مهمترین فرق لپ تاپ استوک و نو

تفاوت لپ تاپ استوک و نو می تواند شامل چندین مورد بشود.  وجه تمایز اصلی مهم لپ تاپ های استوک و نو این است که معمولا لپ تاپ های آکبند، دارای جدید ترین و بروز ترین امکانات نرم افزاری و سخت افزاری می باشند. در واقع این لپ تاپ ها آخرین نسل پردازنده ها را دارا می باشند. در کنار این ویژگی از هارد های SSD با ظرفیت بالا نیز بهره می برند.

از دیگر وجه تمایز های لپ تاپ های استوک و نو این است که صفحه نمایش لپ تاپ های نو بروز تر است و با توجه به سرعت پیشرفت صفحه نمایشگر ها، می تواند گزینه مهمی محسوب شود. در کنار این ها می توان داشتن گارانتی را به مزایای لپ تاپ های نو اضافه کرد. این ویژگی ها باعث شده که لپ تاپ های نو قیمت های بالا تری نسبت به لپ تاپ های استوک داشته باشند. لپ تاپ های استوک نیز تمام قطعات آن ها اصلی و اورجینال می باشد با این تفاوت که نسبت به مدل های نو  قدیمی تر می باشند.

موضوع دیگری که در خرید لپ  تاپ استوک بسیار حائز اهمیت می باشد قیمت لپ تاپ است. با توجه به نوسانات بازار و بالا بودن قیمت ارز، قیمت لپ تاپ های نو بسیار بالا بوده و بیشتر افراد توانایی خرید آن را ندارند. به همین علت بسیاری از افراد روی به خریدن لپ تاپ های استوک که قیمت مناسب تری دارند، می آورند.

شما می توانید از طریق خرید اینترنتی لپ تاپ و یا خرید حضوری لپ تاپ ها اقدام به خرید آن ها بکنید  که پیشنهاد ما این است، برای خرید لپ تاپ های استوک حضوری اقدام نمایید. تمایز دیگری که این دو دسته با هم دارند این است که اگر مقداری آگاهی نداشته باشید، افراد سود جو می توانند به راحتی لپ تاپ های مشکل دار را  در قالب لپ تاپ های استوک با قیمت های بالا به شما بفروشند. یا گاهی لپ تاپ های استوک کار نکرده را در قالب لپ تاپ نو به مردم فروخته اند.

یکی از ویژگی های مهم لپ تاپ ایسوس vivobook، صفحه نمایش با کیفیت است. بسیاری از مدل های ویووبوک از صفحه نمایش های با کیفیت Full HD یا حتی4k برخوردار هستند که تجربه بصری بسیار خوبی را ارائه می دهند. همچنین، برخی از مدل ها دارای صفحه نمایش لمسی هستند که می توانید با استفاده از آنها به راحتی با لپ تاپ تعامل کنید. علاوه بر این، لپ تاپ ایسوس vivobook معمولاً با پردازنده های قدرتمند از نوع Intel Core یا AMD Ryzen تجهیز شده اند که به شما اجازه می دهد تا برنامه ها و بازی های سنگین را با کیفیت بالا اجرا کنید.

همچنین، بسته به مدل، می توانید از حافظه RAM بزرگ و فضای ذخیره سازی SSD سریع استفاده کنید که عملکرد سریع و قابل اعتمادی را به شما می دهد. در مورد دیگر ویژگی های لپ تاپ ایسوس vivobook، برخی از مدل ها دارای باتری با عمر طولانی هستند که به شما اجازه می دهد برای مدت طولانی از لپ تاپ استفاده کنید بدون نیاز به شارژ مجدد. همچنین، طراحی صوتی با کیفیت و صدای واضح برای تماشای فیلم و گوش دادن به موسیقی نیز یکی دیگر از نقاط قوت ویووبوک هاست. همچنین، ایسوس به طور مداوم به روز رسانی ها و بهبودهایی را در محصولات خود ارائه می دهد، بنابراین می توانید از به روزترین فناوری ها و قابلیت های جدید بهره مند شوید.

مزایای لپ تاپ ایسوس vivobook

لپ تاپ ایسوس vivobook از شرکت ایسوس از برخی مزایای جالب برخوردارند. با اینکه هر مدل می‌تواند ویژگی‌های خاص خود را داشته باشد، اما می‌توانیم به برخی از مزایا و ویژگی‌های عمومی آنها اشاره کنیم:

1. طراحی زیبا و سبک: لپ تاپ‌های ویووبوک دارای طراحی زیبا و خوش‌ساختی هستند که قابلیت حمل آسان را به شما می‌دهد. این لپ تاپ‌ها معمولاً با کیفیت ساخت بالا همراه هستند.

2. کارایی و عملکرد موثر: با پردازنده‌های پرقدرت مانند Intel Core یا AMD Ryzen، لپ تاپ‌های ویووبوک توانایی اجرای برنامه‌ها و بازی‌های سنگین را دارند. برخی از مدل‌ها همچنین با حافظه RAM بزرگ و حافظه ذخیره‌سازی SSD سریع ارائه می‌شوند که عملکرد سریع و قابل اعتماد را فراهم می‌کنند.

3. نمایشگرهای با کیفیت: بسیاری از مدل‌های ویووبوک با نمایشگرهای با کیفیت بالا عرضه می‌شوند که تجربه بصری عالی را به شما می‌دهند. در برخی از مدل‌ها حتی نمایشگر لمسی نیز وجود دارد که تعامل آسان با دست را فراهم می‌کند.

4. باتری قوی: لپ تاپ‌های ویووبوک معروف به عملکرد باتری طولانی مدت خود هستند که به شما امکان استفاده برای مدت طولانی بدون نیاز به شارژ دوباره می‌دهد.

5. طراحی صدا با کیفیت: ایسوس در طراحی داخلی ویووبوک‌ها به کیفیت صدا توجه ویژه‌ای داشته است. با این لپ تاپ‌ها می‌توانید از صدای واضح و کیفیت بالا در تماشای فیلم و گوش دادن به موسیقی لذت ببرید. 6. به‌روزرسانی مستمر: ایسوس به صورت مداوم به بهبود و به‌روزرسانی محصولات خود می‌پردازد تا کاربران بتوانند از جدیدترین فناوری‌ها و قابلیت‌ها بهره‌برداری کنند.

لپ تاپ لنوو Ideapad 3 Core i7-B،نیز به دنیایی از عملکرد قوی و طراحی به روز پا می گذارید. این لپ تاپ با پردازنده Intel Core i7 1165G7، رم 8 گیگابایت و حافظه داخلی 1 ترابایت HDD، امکانات فوق‌العاده‌ای را در اختیار شما قرار می‌دهد. همچنین، با گرافیک 2 گیگابایتی MX450، تجربه گیمینگ و تماشای ویدیوها را به یک سطح جدیدتر می‌برد. امروز تیم ان ایکس وان کامپیوتر قصد دارد یکی از اقتصادی ترین و پر طرفدار ترین لپ تاپ های موجود در بازار ایران را معرفی کند و مورد بررسی قرار دهد.

 تیم Nx1 مدل‌های VivoBook S14 S433، VivoBook S15 S533، VivoBook Flip 14 TP412 و VivoBook 15 X512 را قبلاً به شما معرفی کرد. آنها هرکدام ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند که بستگی به نیازها و ترجیحات شما دارد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد هر کدام از این مدل‌ها می‌توانید جستجو کنید یا مراجعه به سایت رسمی nx1 نمایید. به هر حال، ASUS همچنان بهبودات و نوآوری‌های جدید را در مدل‌های VivoBook خود ارائه می‌دهد، بنابراین نکته‌ای که می‌توانم بگویم این است که همواره سعی همچنان در بهبود و ارتقاء این محصولات خواهد بود.